Przewodnik po źródłach
pola i promieniowania elektromagnetycznego w środowisku pracy i życia człowieka
Krzysztof Gryz, Jolanta Karpowicz, Zakład Zagrożeń Akustycznych i Elektromagnetycznych CIOP
|
A1- Kryteria oceny ekspozycji ludzi w polach elektromagnetycznych
Ekspozycja zawodowa dopuszczalna polskimi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy
W celu zapobiegania szkodliwym lub niepożądanym skutkom oddziaływania pola elektromagnetycznego na organizm ludzi ogranicza się poziom i czas ekspozycji oraz prowadzi jej okresową kontrolę [bibliografia].
Ogół pracowników
Zasady oceny warunków ekspozycji przy źródłach pól elektromagnetycznych ustalają: rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej w sprawie najwyższych dopuszczalnych natężeń (NDN) pola i promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwości 0÷300 GHz [bibliografia] oraz polska norma PN-T-06580:2002 [bibliografia]. Zgodnie z wymienionymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy, w przypadku występowania wokół źródła pól o natężeniach dochodzących do poziomu zbliżonego do wartości NDN, wyznacza się obszar tzw. stref ochronnych (rys.). W polach stref ochronnych mogą przebywać jedynie pracownicy zatrudnieni przy źródłach pól - po przejściu specjalistycznego przeszkolenia i poddaniu się badaniom lekarskim, potwierdzającym brak przeciwwskazań zdrowotnych do ekspozycji [bibliografia]. Odnośnie przebywania pracowników w polach stref ochronnych ustalono następujące zasady:
- strefa niebezpieczna - to obszar, w którym nie wolno przebywać (jedynie w specjalnych kombinezonach ekranujących, ograniczających narażenie)
- strefa zagrożenia - to obszar, w którym pracownicy mogą przebywać przez czas krótszy od 8 godzin na dobę, tak aby przebywanie w polach występujących na stanowisku pracownika oraz specyfika pracy źródła pola i jego obsługi nie spowodowały przekroczenia dopuszczalnego wskaźnika ekspozycji (dolna granica strefy zagrożenia odpowiada dopuszczalnej ekspozycji quasistacjonarnej nieprzerwanie przez 8 godzin na zmianę roboczą)
- strefa pośrednia - to obszar, w którym przebywanie pracowników nie podlega ograniczeniom w ramach całej 8-godzinnej zmiany roboczej.
Obszar poza ww. strefami ochronnymi, w którym bez ograniczeń mogą przebywać zarówno pracownicy, jak i ludność to tzw. strefa bezpieczna.
Ekspozycja pracowników w polach stref ochronnych nazywana jest ekspozycją zawodową. Ekspozycja pracowników w polach strefy bezpiecznej nazywana jest ekspozycją pozazawodową.
Rys. Strefy ochronne w otoczeniu źródła pola lub promieniowania elektromagnetycznego.
Wartości natężeń pól elektrycznych i magnetycznych, które ustalają granice poszczególnych stref ochronnych zestawiono w tabelach [tab.1] i [tab.2]. Do oceny ekspozycji pracownika w warunkach dużego narażenia w obszarze strefy zagrożenia wprowadzono dodatkowo wskaźnik ekspozycji W.
W trakcie obliczania wskaźnika ekspozycji uwzględnia się zarówno natężenia pól działających na pracownika jak i czas jego ekspozycji w ciągu jednej zmiany roboczej. Dozy dopuszczalne pola elektrycznego DdE i pola magnetycznego DdH, brane pod uwagę przy szacowaniu wskaźnika ekspozycji ustalone są przez rozporządzenie w sprawie NDN [bibliografia] [tab.1] i [tab.2], natomiast metody obliczania wskaźników ekspozycji na podstawie wartości doz rzeczywistych zdefiniowane w polskiej normie PN-T-06580 [bibliografia].
W przypadku pola magnetycznego o częstotliwości mniejszej od 800 kHz rozporządzenie w sprawie NDN dopuszcza warunkowo ekspozycję kończyn w obszarze strefy niebezpiecznej. W przypadku ekspozycji na zmodulowane pola elektryczne o częstotliwości powyżej 100 MHz, rozporządzenie w sprawie NDN podaje dodatkowe kryterium oceny dotyczące wartości maksymalnej natężenia pola.
W polskiej normie zdefiniowano również poziomy ekspozycji zmianowej pracowników [bibliografia], wyróżniając:
- ekspozycję niebezpieczną - ekspozycja w polach strefy niebezpiecznej (ekspozycja w takich warunkach jest bezwzględnie zabroniona, aby ją zmniejszyć do dopuszczalnej jedynym rozwiązaniem jest ograniczenie poziomu pola elektromagnetycznego oddziałującego na pracownika)
- ekspozycję nadmierną - ekspozycja w polach strefy zagrożenia lub pośredniej, pod warunkiem że wskaźnik ekspozycji, W, przekracza wartość 1 (ekspozycja w takich warunkach jest zabroniona, aby ją zmniejszyć do dopuszczalnej należy ograniczyć poziom pola elektromagnetycznego oddziałującego na pracownika lub skrócić czas jego ekspozycji)
- ekspozycję dopuszczalną - ekspozycja w polach strefy zagrożenia lub pośredniej, pod warunkiem że wskaźnik ekspozycji, W, nie przekracza wartości 1 (ekspozycja pracownika w takich warunkach jest dopuszczalna krajowymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy)
- ekspozycję pomijalną - ekspozycja pracowników w polach strefy bezpiecznej (ekspozycja w takich warunkach jest dopuszczalna również dla ogółu ludności).
Pracownicy młodociani i kobiety w ciąży
Szczególnie rygorystycznie ograniczana jest ekspozycja w polach elektromagnetycznych pracowników młodocianych i kobiet w ciąży, których nie wolno zatrudniać w warunkach narażenia na pola o poziomach większych niż ze strefy bezpiecznej [bibliografia]. Osoby te mogą więc być zatrudnione jedynie w warunkach dopuszczalnych dla ogółu ludności.
Osoby z implantami elektronicznymi
Dotychczas nie sformalizowano w kraju warunków dopuszczalnej ekspozycji osób z wszczepionymi implantami elektronicznymi i mechanicznymi, chociaż potrzebę specjalnego traktowania pracowników z implantami wskazują m.in. zalecenia Międzynarodowej Organizacji Pracy i wymagania Dyrektywy Europejskiej 2004/40/WE [A6].
Zgodnie z zaleceniami IEC [bibliografia] oraz ACGIH [bibliografia], w przypadku osób z elektrostymulatorami serca zabroniona jest nawet ekspozycja w pewnych obszarach stosunkowo słabych pól magnetostatycznych (B < 0,5 mT). Według zaleceń amerykańskich ACGIH ekspozycja osób z elektrostymulatorami serca w polach elektrycznych i magnetycznych o częstotliwości przemysłowej 50 Hz nie powinna przekraczać takich warunków jakie są w Polsce dopuszczalne dla ekspozycji w terenie zabudowy mieszkaniowej (E < 1 kV/m, B < 0,1 mT).
[powrót]
|